Ochrona pszenicy przed chorobami grzybowymi nie rozpoczyna się w momencie wykonania pierwszego zabiegu fungicydowego. Jej podstawą jest właściwy dobór odmiany, odpowiedni płodozmian, zdrowy materiał siewny, prawidłowa agrotechnika oraz regularna lustracja plantacji. Dopiero po uwzględnieniu tych elementów można zaplanować ochronę chemiczną dostosowaną do przebiegu pogody i rzeczywistej presji patogenów.
Azoksystrobina jest substancją czynną należącą do fungicydów z grupy QoI, określanych również jako strobiluryny. Występuje w preparatach przeznaczonych do ochrony zbóż, ale nie powinna być traktowana jako uniwersalne rozwiązanie wszystkich problemów zdrowotnych łanu. Szczególnej ostrożności wymaga jej wykorzystanie w programach ukierunkowanych na septoriozę pszenicy, ponieważ w populacji sprawcy tej choroby stwierdza się wysoką częstotliwość odporności na ten mechanizm działania.
Zdrowotność odmiany może ograniczać tempo rozwoju części chorób i pomagać w dłuższym utrzymaniu aktywnej powierzchni liściowej. Nie zastępuje jednak monitorowania łanu ani właściwie zaplanowanego programu fungicydowego.
Liście odpowiadają za produkcję asymilatów wykorzystywanych do rozwoju kłosa i wypełniania ziarna. Szczególne znaczenie mają górne piętra łanu, w tym liść flagowy i podflagowy. Im dłużej pozostają zielone i aktywne, tym większe możliwości prowadzenia fotosyntezy w okresie tworzenia plonu.
Choroby ograniczają powierzchnię asymilacyjną. Porażone tkanki żółkną, ulegają nekrozie i stopniowo przestają uczestniczyć w odżywianiu kłosa. Przy silnej infekcji może dojść do skrócenia okresu nalewania ziarna, zmniejszenia jego masy oraz pogorszenia wyrównania.
Odmiana mniej podatna na określone patogeny zazwyczaj wolniej traci zdrową powierzchnię liściową. Nie oznacza to całkowitej odporności, ale może ograniczyć ryzyko gwałtownego rozwoju infekcji i ułatwić dopasowanie ochrony do sytuacji na polu.
Septorioza paskowana liści jest jedną z najważniejszych chorób występujących w uprawie pszenicy. Jej rozwojowi sprzyjają opady, wysoka wilgotność oraz długie okresy zwilżenia liści. Zarodniki przemieszczają się wraz z rozpryskującymi się kroplami wody, dzięki czemu infekcja może stopniowo przechodzić z dolnych części roślin na wyższe piętra łanu.
Pierwsze objawy septoriozy pszenicy mogą pojawiać się na starszych liściach w postaci szarozielonych, a następnie żółknących i brunatniejących plam. W obumarłej tkance widoczne są drobne, czarne punkty, czyli piknidia. Plamy często układają się pomiędzy nerwami, wydłużają się i przy silnym porażeniu obejmują znaczną część blaszki liściowej.
Obecność zmian na dolnych liściach nie zawsze oznacza natychmiastowe zagrożenie dla liścia flagowego. Tempo rozwoju choroby zależy od pogody, podatności odmiany, gęstości łanu, terminu siewu, przedplonu, sposobu zagospodarowania resztek pożniwnych oraz dotychczasowej ochrony. Największe ryzyko strat pojawia się wtedy, gdy infekcja dociera do górnych liści w okresie formowania i wypełniania ziarna.
Azoksystrobina zakłóca proces oddychania komórkowego grzybów, ograniczając ich zdolność do wytwarzania energii i dalszego rozwoju. Działa przede wszystkim zapobiegawczo, dlatego największe znaczenie ma przed infekcją lub na bardzo wczesnym etapie jej rozwoju.
Substancja nie odbudowuje tkanek zniszczonych przez chorobę. Zabieg wykonany po silnym rozwoju objawów nie przywróci aktywności porażonych liści. Jego zadaniem jest ochrona zdrowych części roślin przed kolejnymi infekcjami, pod warunkiem że występujący patogen pozostaje wrażliwy na zastosowany mechanizm działania.
Zakres zwalczanych chorób, termin stosowania, liczba możliwych aplikacji oraz pozostałe warunki zależą od rejestracji konkretnego środka. Nie należy przenosić zaleceń dotyczących jednego preparatu na wszystkie produkty zawierające azoksystrobinę. Każdy zabieg musi być wykonany zgodnie z aktualną etykietą.
Azoksystrobina może być składnikiem preparatów przeznaczonych do ochrony pszenicy przed chorobami liści. Nie powinna jednak stanowić samodzielnej podstawy programu zwalczania septoriozy paskowanej liści.
W populacji sprawcy tej choroby występuje wysoka częstotliwość odporności na fungicydy z grupy QoI. Oznacza to, że zastosowanie samej azoksystrobiny może nie zapewnić oczekiwanego poziomu ograniczenia septoriozy, nawet jeśli zabieg zostanie wykonany w odpowiedniej fazie rozwoju pszenicy.
Jeżeli azoksystrobina jest wykorzystywana w programie ochrony, powinien on obejmować również skuteczny mechanizm działania niepowiązany odpornością krzyżową z QoI. Dobór preparatu, mieszaniny lub kolejności zabiegów musi być zgodny z aktualną etykietą stosowanych środków. Ważne jest także ograniczanie liczby aplikacji opartych na tym samym mechanizmie działania.
Azoksystrobina może zachowywać przydatność w zwalczaniu innych chorób pszenicy, których sprawcy pozostają wrażliwi na QoI. Decyzja o jej zastosowaniu powinna uwzględniać skład preparatu, zakres rejestracji, rozpoznane patogeny oraz aktualną sytuację na plantacji.
Odporność odmianowa jest jednym z podstawowych elementów integrowanej ochrony roślin. Odmiana mniej podatna na konkretną chorobę może wolniej ulegać porażeniu, dłużej zachowywać aktywną powierzchnię liściową i ograniczać tempo przenoszenia infekcji na wyższe piętra łanu.
Nie należy jednak oceniać zdrowotności odmiany na podstawie jednej ogólnej cechy. Pszenica może wykazywać dobrą odporność na rdzę brunatną, a jednocześnie być bardziej podatna na septoriozę paskowaną liści, mączniaka prawdziwego lub fuzariozę kłosów. Przy wyborze materiału siewnego należy analizować odporność na poszczególne choroby.
Dobór odpowiedniej odmiany pszenicy powinien uwzględniać również region uprawy, stanowisko, przedplon, termin siewu oraz planowaną intensywność prowadzenia plantacji.
Lepsza odporność odmiany może zmniejszać ryzyko szybkiego rozwoju choroby, ale nie oznacza automatycznie możliwości rezygnacji z zabiegu. Decyzja powinna wynikać z lustracji pola, przebiegu pogody, fazy rozwojowej pszenicy oraz piętra liści, na którym występują objawy.
W suchych warunkach i przy niskiej presji patogenów odmiana o dobrym profilu zdrowotnościowym może wymagać mniej intensywnego programu niż odmiana podatna. W sezonie z częstymi opadami również dobrze oceniana odmiana może jednak potrzebować skutecznej ochrony, zwłaszcza gdy septorioza przechodzi na kolejne piętra liści.
Na presję chorób wpływają także termin siewu, obsada, poziom nawożenia azotowego, przedplon i sposób uprawy gleby. Wczesny siew, nadmiernie gęsty łan oraz częsta uprawa pszenicy po zbożach mogą zwiększać ryzyko rozwoju części patogenów. Odporność odmianowa ogranicza zagrożenie, ale nie usuwa wpływu pozostałych czynników.
Lustrację należy prowadzić regularnie, oceniając nie tylko liczbę plam, ale również ich wygląd i rozmieszczenie na roślinach. Ważne jest ustalenie, czy objawy pozostają na najstarszych liściach, czy pojawiają się już na liściu podflagowym lub flagowym.
Szczególnej uwagi wymaga okres poprzedzający pełne rozwinięcie liścia flagowego. Zbyt późna reakcja nie cofnie powstałych zmian, natomiast zabieg wykonany bez oceny ryzyka może nie odpowiadać rzeczywistym potrzebom plantacji.
Skuteczny program powinien łączyć profil zdrowotnościowy odmiany, działania agrotechniczne, monitoring oraz odpowiednio dobrane fungicydy. Odporność odmianowa może spowalniać rozwój infekcji, a ochrona chemiczna zabezpieczać najważniejsze organy roślin w okresach zwiększonego zagrożenia.
Azoksystrobina może być elementem takiego programu, jeżeli jej użycie jest uzasadnione rozpoznanymi chorobami i zakresem rejestracji preparatu. W ochronie przed septoriozą nie może jednak zastępować skutecznych mechanizmów działania, wobec których patogen zachowuje odpowiednią wrażliwość.
Dostępne odmiany zbóż różnią się podatnością na choroby, tempem rozwoju, wysokością roślin oraz odpornością na wyleganie. Cechy te wpływają na mikroklimat panujący w łanie i powinny być uwzględniane podczas planowania ochrony.
Odmiana o dobrym profilu odpornościowym może wolniej ulegać infekcjom i dłużej zachowywać zdrowe liście. Zapewnia to większą stabilność prowadzenia plantacji, ale nie zastępuje lustracji pola ani prawidłowo zbudowanego programu fungicydowego.
Azoksystrobina pozostaje jednym z narzędzi stosowanych w ochronie pszenicy, jednak jej przydatność zależy od zwalczanego patogenu. Ze względu na wysoką częstotliwość odporności sprawcy septoriozy paskowanej liści nie należy opierać ochrony przed tą chorobą wyłącznie na substancjach z grupy QoI.
Najlepsze efekty daje połączenie zdrowotności odmiany, właściwej agrotechniki, regularnego monitorowania chorób oraz rotacji skutecznych mechanizmów działania. Więcej informacji dotyczących prowadzenia i ochrony zbóż znajduje się w sekcji porady rolnicze.
