Przejście na uprawę bezorkową lub strip-till to dla wielu gospodarstw potężna oszczędność paliwa, czasu oraz bezcennej wilgoci w glebie. Jednak zatrzymanie resztek pożniwnych na powierzchni pola niesie ze sobą jedno z największych wyzwań fitosanitarnych – gwałtowny wzrost ryzyka porażenia przez grzyby z rodzaju Fusarium. Jak cieszyć się zaletami uprawy uproszczonej i nie stracić plonu oraz jego jakości? Przeczytaj nasz poradnik.
Zanim przejdziemy do zagadnień fitosanitarnych, przyjrzyjmy się fundamentom. Różnice między tymi systemami wynikają ze:
stopnia naruszenia struktury gleby,
sposobu gospodarowania resztkami pożniwnymi,
nakładów energii.
Polega na głębokim (ok. 20–30 cm) odwróceniu gleby za pomocą pługa. W efekcie resztki pożniwne i chwasty zostają całkowicie przykryte ziemią, a powierzchnia pola pozostaje czysta.
Wady: Wymaga ogromnych nakładów paliwa (30–40 l/ha) i czasu, powoduje gwałtowne odparowywanie wody z odsłoniętej gleby oraz niszczy naturalne korytarze dżdżownic i strukturę gruzełkowatą.
W tym systemie całkowicie rezygnuje się z pługa na rzecz kultywatorów dłutowych, głęboszy czy talerzówek. Gleba jest spulchniana i mieszana, ale nie jest odwracana.
Efekt: Resztki pożniwne są wymieszane z wierzchnią warstwą gleby (0–15 cm), tworząc ochronną warstwę ograniczającą parowanie wody i erozję.
To wyższy poziom precyzji w uprawie uproszczonej. Agregat strip-till wzrusza i spulchnia glebę wyłącznie w wąskich pasach, w które w tym samym przejeździe aplikowany jest nawóz oraz wysiewane są nasiona.
Efekt: Wzruszane jest zaledwie 20–30% powierzchni pola. Przestrzenie międzyrzędowe pozostają całkowicie nietknięte, okryte mulczem ze słomy i resztek pożniwnych.
Warto również wspomnieć o systemie no-till (siew bezpośredni). No-till dosłownie oznacza „bez uprawy”. To najbardziej skrajny system uprawy konserwującej. W tej technologii całkowicie rezygnuje się z jakiegokolwiek mechanicznego spulchniania czy mieszania gleby – zarówno przed siewem, jak i w jego trakcie. W praktyce specjalny siewnik do siewu bezpośredniego, wyposażony w ostry talerz (redlicę tarczową), nacina wąską szczelinę w nietkniętej glebie, wrzuca w nią nasiono, a następnie kółko dogniatające zamyka szczelinę.
Powierzchnia naruszonej gleby wynosi mniej niż 5%. Resztki pożniwne – wszystkie łodygi, słoma i mulcz – pozostają w 100% na powierzchni pola, tworząc naturalną kołdrę ochronną.
Grzyby z rodzaju Fusarium (odpowiedzialne m.in. za fuzaryjną zgorzel podstawy źdźbła oraz fuzariozę kłosów) to patogeny saprotroficzne. Oznacza to, że potrafią bez problemu przetrwać zimę na martwej materii organicznej – głównie na nieprzyoranej słomie, ściernisku i resztkach kukurydzy czy pszenicy.
W tradycyjnej uprawie orkowej głębokie odwrócenie gleby odcina patogenom dostęp do powietrza i przyspiesza ich obumieranie. W systemach bezorkowych, no-till oraz strip-till resztki pozostają w wierzchniej warstwie. Krople deszczu uderzające wiosną i latem w porażoną słomę odbijają się, wybijając zarodniki grzyba w górę – prosto na liście i rozwijające się kłosy pszenicy.
Skutki porażenia fuzariozą to nie tylko spadek plonu o 20–40%, ale przede wszystkim drastyczny spadek jakości ziarna poprzez zanieczyszczenie go niebezpiecznymi dla zdrowia ludzi i zwierząt mykotoksynami.
Najskuteczniejszym sposobem na ograniczenie źródła infekcji jest jak najszybsze „strawienie” resztek pożniwnych przez biologię glebową. Im szybciej rozłoży się słoma, tym szybciej grzyb straci swoje naturalne środowisko do zimowania.
Bardzo ważne jest dokładne rozdrobnienie słomy. Sieczkarnia w kombajnie powinna ciąć słomę na odcinki nie dłuższe niż 3–5 cm i równomiernie rozrzucać je po całej szerokości hedera.
Zastosowanie preparatów mikrobiologicznych odgrywa bardzo istotną rol. Aplikacja dedykowanych preparatów bakteryjnych (zawierających m.in. szczepy Bacillus) lub grzybów mikoryzowych i saprofitycznych (Trichoderma) przyspiesza rozkład celulozy i ligniny oraz stwarza konkurencję biologiczną dla patogenów Fusarium.
Doskonałym przykładem takiego rozwiązania jest innowacyjny preparat mikrobiologiczny Synergia Split, który idealnie wpisuje się w ten proces. Produkt ten zawiera wysoce skoncentrowaną i wyselekcjonowaną mieszankę szczepów, m.in. Bacillus spp., Trichoderma sp. oraz Cellulomonas (łączna koncentracja mikroorganizmów to ≥ 8,5 x 10⁸ jtk/g).
Korzyści wynikające ze stosowania Synergii Split, doskonale przedstawia Dyrektor Grzegorz Kopeć w swoich artykułach na stronie wwww.ampol-merol.pl.
Warto wspomnieć o kilku korzyściach wynikających ze stosowania preparatu.
Uprawa bezorkowa nie wybacza błędów zmianowania. Największe ryzyko występuje w stanowiskach, gdzie pszenica ozima zasiewana jest po kukurydzy na ziarno lub po innej pszenicy.
Jeśli to możliwe, w systemie strip-till i bezorkowym siej pszenicę po roślinach dwuliściennych – rzepaku, grochu, bobiku czy soi.
Postaw na odporne odmiany. Wybierając materiał siewny marki Nasze Nasiona stawiasz na wysoki poziom odporności danej odmiany na fuzariozę kłosów. W technologii uproszczonej warto wybierać wyłącznie odmiany o wysokiej odporności (ocena min. 7,5–8,0 w skali 9-stopniowej).
Które odmiany pszenicy ozimej warto wybrać? Oto polecane i sprawdzone na Demo Farmach odmiany, których profil odmianowy potwierdzisz wysoką odpornoś na fuzariozę. Zaliczamy do nich:
Pszenica ozima Maxus – fuzarioza kłosów 7,5
Pszenica ozima Euforia – Fuzarioza kłosów 7,5
Pszenica ozima – Alabama – fuzarioza kłosów 7,7
Pszenica ozima Pallas – fuzarioza kłosów 8
W uprawie bezorkowej presja chorób ze strony podstawy źdźbła oraz kłosa jest znacznie wyższa niż w uprawie orkowej. Kluczowe jest idealne wstrzelenie się w terminy zabiegów.
Słoma leżąca na powierzchni gleby stwarza wilgotny mikroklimat tuż przy ziemi. Zabieg T1 musi skutecznie zabezpieczyć podstawę łodygi przed fuzaryjną zgorzelą i łamliwością źdźbła.
Na co zwrócić uwagę: Wybieraj substancje czynne wykazujące wysoką skuteczność w niższych temperaturach (np. protiokonazol, flexirubina, prokwinazyd).
Kwitnienie pszenicy to krytyczny moment. Otwarte pylniki są najprostszą drogą wniknięcia zarodników Fusarium do wnętrza kłosków.
Termin: Zabieg należy wykonać na samym początku lub w pełni kwitnienia (gdy pierwsze żółte pylniki są widoczne w środkowej części kłosa). Okno do wykonania oprysku trwa często tylko 3–4 dni!
Substancje czynne: Najwyższą skuteczność wykazują fungicydy oparte na protiokonazolu, tebukonazolu oraz metkonazolu.
Więcej o protiokonazolu dowiesz się z artykułu:
https://naszenasiona.pl/leksykon-substancji-aktywnych-protiokonazol
Więcej o tebukonazolu dowiesz się z artykułu:
https://naszenasiona.pl/leksykon-substancji-aktywnych-tebukonazo
Nawet najlepsza substancja chemiczna nie zadziała, jeśli nie trafi w cel. Kłos jest obiektem pionowym i trudnym do dokładnego pokrycia.
Stosuj rozpylacze dwustrumieniowe (eżektorowe), które nanoszą ciecz roboczą zarówno na przednią, jak i tylną stronę kłosa.
Nie redukuj ilości wody – bezpieczna dawka to 200–250 l/ha, aby uzyskać pełne pokrycie łanu.
Sukces w uprawie bezorkowej i strip-till nie polega na ślepym zwiększaniu dawek chemii, ale na łączeniu biologii z precyzyjną ochroną roślin. Szybka mineralizacja słomy jesienią oraz trafiony zabieg na kłos wiosną pozwalają uzyskać wysoki plon o znakomitych parametrach jakościowych bez konieczności używania pługa.
Szukasz sprawdzonych rozwiązań do biologicznego rozkładu słomy lub potrzebujesz programu ochrony fungicydowej dopasowanego do Twojego gospodarstwa?
Zapraszamy do zapoznania się z programami ochrony na stronie Ampol-Merol:
https://ampol-merol.pl/pliki-do-pobrania/2/programy-ochrony
Skontaktuj się z Doradcą Terenowym Ampol-Merol] i dobierz preparaty idealnie skrojone pod Twoje pola! https://ampol-merol.pl/kontakt/4#departments
