Potencjał plonowania pszenicy ozimej zaczyna kształtować się już podczas przygotowania stanowiska. Równomierne wschody, prawidłowy rozwój systemu korzeniowego i rozpoczęcie krzewienia przed zimą zależą nie tylko od jakości materiału siewnego, terminu siewu czy dostępności wody. Duże znaczenie ma również poziom zachwaszczenia pola oraz obecność samosiewów rośliny przedplonowej.
Czyste stanowisko nie oznacza całkowitego usunięcia nasion chwastów z gleby. Chodzi przede wszystkim o ograniczenie roślin, które zdążyły już wzejść i mogłyby konkurować z pszenicą od pierwszych dni jej rozwoju. W określonych sytuacjach jednym z elementów przygotowania pola może być zastosowanie glifosatu przed siewem. Nie powinien on jednak zastępować prawidłowej uprawy pożniwnej, zmianowania ani późniejszej ochrony herbicydowej plantacji.
Młode rośliny pszenicy mają początkowo niewielki system korzeniowy i ograniczoną zdolność pobierania wody oraz składników pokarmowych. Chwasty, które wschodzą wcześniej lub równocześnie ze zbożem, korzystają z tych samych zasobów. Ich konkurencyjność jest szczególnie widoczna na stanowiskach przesuszonych, słabszych lub nierównomiernie przygotowanych.
Problemem są zwłaszcza chwasty, które dobrze ukorzenią się jesienią i przetrwają okres zimowy. Wiosną rozpoczynają rozwój równocześnie z pszenicą lub nawet szybciej, przez co ich późniejsze zwalczanie może być trudniejsze. Z tego powodu kontrola zachwaszczenia powinna rozpoczynać się już na etapie przygotowania stanowiska i być kontynuowana po wschodach zbóż.
Krzewienie jest jednym z najważniejszych etapów jesiennego rozwoju pszenicy. W tym czasie roślina tworzy pędy boczne, z których część może w kolejnym sezonie wykształcić źdźbła kłosonośne. Liczba oraz kondycja rozkrzewień zależą od odmiany, terminu siewu, obsady, temperatury, wilgotności gleby i dostępności składników pokarmowych.
Chwasty rozwijające się pomiędzy młodymi roślinami ograniczają dostęp do tych zasobów. Pszenica może wówczas tworzyć mniej pędów bocznych, a powstałe rozkrzewienia są słabsze i gorzej przygotowane do zimowania. Ryzyko wzrasta przy opóźnionym siewie, ponieważ rośliny mają mniej czasu na rozwój przed nadejściem niskich temperatur.
Nierównomierne zachwaszczenie prowadzi również do zróżnicowania łanu. W czystszych fragmentach pola pszenica rozwija się prawidłowo, natomiast w miejscach silnie zachwaszczonych pozostaje słabsza i mniej rozkrzewiona. Takich różnic nie zawsze można później skompensować nawożeniem azotowym czy zwiększoną intensywnością ochrony.
Dobór odpowiedniej odmiany pszenicy ozimej powinien więc iść w parze z przygotowaniem stanowiska, które umożliwi roślinom szybki i równomierny start. W szczególności należy zwrócić uwagę na takie odmiany jak RGT Diplom, KWS Jubilum, Maxus czy Alabama.
Glifosat działa nalistnie i jest pobierany przez zielone części roślin. Następnie przemieszcza się do pozostałych organów, w tym do korzeni i części podziemnych. Dzięki temu może być wykorzystywany do ograniczania aktywnie rosnących chwastów i samosiewów obecnych na polu przed rozpoczęciem uprawy przedsiewnej.
Takie rozwiązanie może być rozważane między innymi na stanowiskach z dużą liczbą samosiewów, silnie rozwiniętymi chwastami jednorocznymi lub chwastami wieloletnimi. Zabieg ma jednak znaczenie wyłącznie wtedy, gdy zwalczane rośliny posiadają odpowiednio rozwiniętą powierzchnię liści i znajdują się w aktywnym wzroście.
Glifosat nie niszczy nasion znajdujących się w glebie i nie zabezpiecza stanowiska przed kolejnymi wschodami. Nie należy więc traktować go jako pełnego programu ochrony. Jego zadaniem jest ograniczenie chwastów obecnych na polu w momencie zabiegu. Po wschodach pszenicy nadal konieczna jest regularna lustracja plantacji i dopasowanie ochrony do rzeczywistego składu gatunkowego zachwaszczenia.
Każdy środek ochrony roślin powinien być stosowany zgodnie z aktualną etykietą, zakresem rejestracji, terminem zabiegu i wymaganymi warunkami użycia. Nie należy przenosić zaleceń dotyczących jednego preparatu na wszystkie produkty zawierające tę samą substancję czynną.
Chwastnica jednostronna jest gatunkiem ciepłolubnym, najczęściej kojarzonym z kukurydzą i innymi roślinami uprawianymi wiosną. Nie należy do najważniejszych chwastów typowych dla jesiennych zasiewów pszenicy ozimej. Jej obecność na polu może jednak świadczyć o dużym zapasie nasion w glebie i utrwalonej presji tego gatunku w całym zmianowaniu.
W sprzyjających warunkach chwastnica może pojawiać się na ściernisku lub na polu przygotowywanym pod kolejną uprawę. Jeżeli rozwija się przed siewem pszenicy, powinna zostać uwzględniona podczas planowania uprawy pożniwnej. Szczególnie ważne jest niedopuszczenie do wytworzenia i osypania nasion, ponieważ zwiększa to presję chwastu w następnych sezonach.
Sama uprawa pszenicy ozimej może ograniczać rozwój chwastnicy, ponieważ zwarty łan zajmuje przestrzeń, zanim warunki staną się odpowiednie do jej masowych wschodów. Nie oznacza to jednak, że problem znika całkowicie. Skuteczne ograniczanie tego gatunku wymaga działania w całym płodozmianie, zwłaszcza w uprawach jarych, w których chwastnica ma najlepsze warunki do rozwoju.
Przygotowanie czystego stanowiska może być prowadzone różnymi metodami. Wybór powinien zależeć od dominujących chwastów, ich fazy rozwojowej, wilgotności gleby, terminu zbioru przedplonu oraz czasu pozostałego do siewu pszenicy.
Na stanowiskach z przewagą chwastów jednorocznych często wykorzystuje się płytką uprawę pożniwną, której celem jest pobudzenie osypanych nasion chwastów i samosiewów do kiełkowania. Kolejne wschody można następnie zniszczyć mechanicznie. Innego podejścia wymagają chwasty wieloletnie, zwłaszcza te rozmnażające się za pomocą rozłogów lub innych części podziemnych.
Uprawa pożniwna powinna jednocześnie ograniczać parowanie wody, mieszać resztki pożniwne i przygotowywać glebę do kolejnych zabiegów. W systemach uproszczonych kontrola zachwaszczenia ma szczególne znaczenie, ponieważ nasiona chwastów oraz ich części wegetatywne pozostają bliżej powierzchni gleby.
Ważna jest również prawidłowa kolejność prac. Jeżeli planowane jest zastosowanie środka nalistnego, zbyt wczesne wykonanie zabiegu mechanicznego może ograniczyć powierzchnię liści i osłabić pobieranie substancji. Termin uprawy po zabiegu powinien zawsze wynikać z zaleceń zawartych w etykiecie konkretnego preparatu.
Pierwszym krokiem jest dokładna ocena pola po zbiorze przedplonu. Należy określić, jakie gatunki dominują, w jakiej znajdują się fazie oraz czy występują na całej powierzchni, czy jedynie placowo. Innego postępowania wymagają samosiewy rzepaku, innego perz właściwy, a jeszcze innego młode chwasty jednoroczne.
Kolejnym etapem jest wybór spójnej technologii przygotowania stanowiska. Może ona obejmować pobudzenie chwastów do wschodów i ich późniejsze mechaniczne zniszczenie albo zastosowanie zabiegu nalistnego przed rozpoczęciem uprawy przedsiewnej. Ważne jest pozostawienie odpowiedniego czasu na zadziałanie wybranej metody.
Ostatnim elementem jest terminowy siew dobrej jakości materiału siewnego. Równomierne umieszczenie ziarna, właściwa obsada oraz szybkie wschody zwiększają zdolność pszenicy do konkurowania z chwastami pojawiającymi się w późniejszym okresie.
Dostępne odmiany zbóż różnią się między innymi dynamiką rozwoju, zdolnością krzewienia i tolerancją na opóźniony siew. Ich dobór powinien uwzględniać warunki stanowiska oraz planowaną technologię prowadzenia plantacji.
Ograniczenie chwastów przed siewem nie gwarantuje utrzymania plantacji bez zachwaszczenia przez cały sezon, ale daje pszenicy przewagę w kluczowym okresie początkowego rozwoju. Rośliny mają lepszy dostęp do wody, światła i składników pokarmowych, mogą równomiernie się ukorzenić oraz rozpocząć krzewienie bez silnej konkurencji.
Glifosat może być jednym z narzędzi stosowanych podczas przygotowania stanowiska, lecz decyzja o jego wykorzystaniu powinna wynikać z rzeczywistej sytuacji na polu. Nie jest potrzebny na każdym stanowisku i nie zastępuje prawidłowego zmianowania, uprawy pożniwnej, jesiennego odchwaszczania ani regularnej lustracji plantacji.
Więcej praktycznych informacji dotyczących przygotowania stanowiska, siewu i prowadzenia zbóż znajduje się w sekcji porady rolnicze.
