Jęczmień ozimy charakteryzuje się szybkim tempem jesiennego rozwoju. W krótkim czasie po siewie powinien równomiernie wzejść, rozbudować system korzeniowy, rozpocząć krzewienie i przygotować się do zimowania. Powodzenie tych procesów zależy przede wszystkim od jakości materiału siewnego, terminu i głębokości siewu, wilgotności gleby, jej odczynu oraz dostępności składników pokarmowych.
W nawożeniu zbóż najwięcej uwagi poświęca się zwykle azotowi, fosforowi i potasowi. Nie można jednak pomijać siarki, która uczestniczy w przemianach azotu, syntezie aminokwasów i białek oraz prawidłowym funkcjonowaniu enzymów. Jej znaczenie rośnie wraz z potencjałem plonowania plantacji i intensywnością nawożenia azotowego.
Niedobór siarki nie zawsze daje wyraźne objawy jesienią. Jego skutki mogą ujawnić się dopiero po wznowieniu wiosennej wegetacji, kiedy jęczmień zaczyna intensywnie pobierać azot, tworzyć kolejne pędy i budować elementy przyszłego plonu.
O szybkości i równomierności wschodów decydują przede wszystkim energia kiełkowania ziarna, dostępność wody, temperatura gleby, głębokość siewu oraz jakość przygotowania łoża siewnego. Początkowy rozwój siewki jest w dużej mierze zasilany przez substancje zapasowe zgromadzone w ziarnie. Zastosowanie siarki nie zrekompensuje więc przesuszenia gleby, zbyt głębokiego siewu ani nieprawidłowej struktury stanowiska.
Znaczenie tego składnika zwiększa się po pojawieniu się pierwszych liści, gdy roślina rozpoczyna samodzielne pobieranie składników pokarmowych i intensyfikuje przemiany białkowe. Odpowiednie odżywienie pomaga utrzymać tempo wzrostu młodych roślin oraz wspiera tworzenie nowych tkanek.
Podobnie wygląda wpływ siarki na system korzeniowy. Za jego prawidłowy rozwój odpowiadają przede wszystkim warunki glebowe, dostępność fosforu, uregulowany odczyn, właściwa wilgotność i brak nadmiernego zagęszczenia gleby. Siarka nie jest typowym składnikiem ukorzeniającym, ale uczestniczy w procesach metabolicznych niezbędnych do rozwoju korzeni i części nadziemnej.
Przy jej niedoborze roślina może mieć trudności z pełnym wykorzystaniem pobranego azotu. Wzrost staje się wtedy wolniejszy, a jęczmień tworzy mniej biomasy i słabiej rozbudowuje system korzeniowy. Ogranicza to objętość gleby, z której rośliny mogą pobierać wodę oraz składniki pokarmowe, co ma znaczenie zarówno przed zimą, jak i po wznowieniu wegetacji.
Wpływ siarki na wschody i korzenienie należy więc określić jako pośredni. Nie zastępuje ona prawidłowej agrotechniki, ale jest jednym z elementów zbilansowanego odżywienia młodych roślin.
Najważniejsza rola siarki w intensywnie prowadzonej uprawie jęczmienia wynika z jej udziału w gospodarce azotowej. Oba składniki są potrzebne do tworzenia aminokwasów i białek. Nawet prawidłowo dobrana dawka azotu może nie przynieść oczekiwanego efektu, jeżeli dostępność siarki będzie zbyt mała.
Przy niedostatecznym zaopatrzeniu w siarkę część pobranego azotu nie jest efektywnie przekształcana w białka i biomasę. Plantacja może wówczas słabiej reagować na nawożenie azotowe, a dalsze zwiększanie jego dawki nie rozwiązuje przyczyny problemu. Szczególne znaczenie ma to wiosną, gdy jęczmień szybko wznawia rozwój, kontynuuje krzewienie i przechodzi do strzelania w źdźbło.
Plon jęczmienia ozimego zależy od liczby kłosów na jednostce powierzchni, liczby ziaren w kłosie oraz masy pojedynczego ziarniaka. Długotrwały niedobór siarki może wpływać na każdy z tych elementów.
Na początku wegetacji zaburzenia odżywienia mogą ograniczać rozwój i utrzymanie silnych rozkrzewień. W efekcie powstaje mniej źdźbeł produktywnych. Podczas strzelania w źdźbło i formowania kłosa niedostateczne wykorzystanie azotu może osłabić wzrost roślin oraz rozwój organów generatywnych. W późniejszych fazach siarka uczestniczy natomiast w przemianach wpływających na tworzenie i gromadzenie białka w ziarnie.
Nie należy zatem traktować siarki jako składnika, który samodzielnie zwiększa plon. Jej zadaniem jest wspieranie procesów umożliwiających roślinie wykorzystanie azotu, wody i pozostałych składników pokarmowych do budowania biomasy oraz ziarna.
Wybór odpowiedniej odmiany jęczmienia ozimego powinien być połączony z technologią nawożenia dostosowaną do stanowiska i zakładanego poziomu produkcji. Nawet odmiana o wysokim potencjale plonowania nie wykorzysta swoich możliwości, jeżeli jej rozwój zostanie ograniczony przez niezbilansowane odżywienie.
Objawy niedoboru siarki mogą przypominać niedożywienie azotem. Rośliny tracą intensywnie zieloną barwę, wolniej się rozwijają i tworzą mniej biomasy. Istotną wskazówką jest jednak miejsce, w którym pojawiają się pierwsze zmiany.
Siarka ma ograniczoną zdolność przemieszczania się ze starszych organów do młodych. Jej niedobór jest dlatego widoczny przede wszystkim na najmłodszych liściach. Przy niedoborze azotu przebarwienia zazwyczaj rozpoczynają się od liści starszych, z których składnik może być transportowany do nowych przyrostów.
Sama ocena koloru liści nie zawsze pozwala jednoznacznie określić przyczynę problemu. Podobne objawy mogą wynikać z chłodu, nadmiaru wody, nieprawidłowego odczynu gleby, uszkodzeń korzeni albo niedoboru azotu, magnezu czy innych składników. W razie wątpliwości należy uwzględnić historię nawożenia, warunki panujące na polu oraz wyniki analiz gleby lub materiału roślinnego.
Jęczmień pobiera siarkę głównie w formie siarczanowej. Forma ta jest stosunkowo łatwo przemieszczana w profilu glebowym wraz z wodą, dlatego ryzyko jej niedoboru rośnie na stanowiskach lekkich, przepuszczalnych i ubogich w materię organiczną.
Duże opady jesienią i zimą mogą powodować przemieszczanie siarczanów poza warstwę intensywnie penetrowaną przez młode korzenie. Jednocześnie w chłodnej glebie wolniej przebiega mineralizacja materii organicznej, która jest jednym ze źródeł siarki dla roślin. Wczesną wiosną tempo uwalniania składnika może być więc zbyt małe w stosunku do szybko rosnącego zapotrzebowania jęczmienia.
Oceniając stan plantacji, należy zwrócić uwagę na rozmieszczenie objawów. Przebarwienia pojawiające się wyłącznie na uwrociach, w zagłębieniach terenu lub w miejscach silnego zagęszczenia gleby mogą mieć inną przyczynę niż niedobór składnika na całej powierzchni pola.
Jesienią jęczmień buduje podstawę przyszłego plonu, ale jego całkowite pobranie składników pokarmowych jest jeszcze stosunkowo niewielkie. Najważniejsze jest wtedy zapewnienie warunków do równomiernych wschodów, rozwoju korzeni i rozpoczęcia krzewienia. Dostępność siarki powinna stanowić element zbilansowanego nawożenia, ale nie może zastępować uregulowania odczynu ani właściwego zaopatrzenia w fosfor, potas i magnez.
Największe znaczenie tego składnika ujawnia się po wznowieniu wiosennej wegetacji. Jęczmień szybko zwiększa wtedy tempo pobierania azotu i produkcji biomasy. Siarka powinna być dostępna odpowiednio wcześnie, aby rośliny mogły efektywnie wykorzystać pierwsze nawożenie azotowe.
Późna reakcja na zaawansowane objawy niedoboru nie zawsze pozwala w pełni odbudować potencjał łanu. Jeżeli ograniczenia wystąpiły podczas krzewienia lub na początku strzelania w źdźbło, rośliny mogły już wytworzyć mniej produktywnych pędów. Skuteczniejsze jest więc planowanie nawożenia na podstawie oceny stanowiska niż podejmowanie działań dopiero po pojawieniu się wyraźnych przebarwień.
Podstawą planowania nawożenia powinna być znajomość rodzaju gleby, historii pola, stosowanych nawozów oraz zakładanego poziomu plonowania. Należy uwzględnić siarkę dostarczaną wraz z nawozami wieloskładnikowymi, nawozami naturalnymi i innymi produktami wykorzystywanymi w całej technologii.
Forma nawozu oraz termin jego zastosowania powinny zapewniać dostępność siarki w okresie największego zapotrzebowania roślin. Nawożenie należy również skoordynować z podawaniem azotu, ponieważ właśnie współdziałanie tych składników ma największe znaczenie dla rozwoju łanu i budowy plonu.
Siarka nie usunie skutków kwaśnej gleby, zastoisk wodnych, niedoboru fosforu ani uszkodzenia systemu korzeniowego. Powinna być częścią całościowego programu nawożenia, a nie pojedynczym zabiegiem wykonywanym bez analizy pozostałych czynników.
Dostępne odmiany zbóż różnią się dynamiką rozwoju, zdolnością krzewienia oraz wymaganiami stanowiskowymi. Plan nawożenia powinien uwzględniać te cechy, a także termin siewu, obsadę i intensywność prowadzenia plantacji.
Siarka nie decyduje bezpośrednio o kiełkowaniu ziarna, ale po wschodach uczestniczy w procesach potrzebnych do tworzenia nowych tkanek, rozwoju systemu korzeniowego i wykorzystania azotu. Jej niedobór może ograniczać tempo wzrostu, osłabiać krzewienie oraz zmniejszać zdolność roślin do budowania plonu.
Ryzyko niedostatecznego zaopatrzenia w siarkę jest największe na glebach lekkich, po okresach intensywnych opadów i na plantacjach nawożonych wysokimi dawkami azotu. Dlatego składnik ten powinien być uwzględniony w całym planie nawożenia, z uwzględnieniem warunków stanowiska i potrzeb roślin.
Więcej informacji dotyczących przygotowania stanowiska, nawożenia i prowadzenia zbóż znajduje się w sekcji porady rolnicze.
